Ramayana và những phù điêu ở bảo tàng điêu khắc Chăm – Đà Nẵng

Du khách một lần đến bảo tàng điêu khắc Chăm – Đà Nẵng hẳn không thể quên được những hình ảnh trên bốn bức phù điêu bằng sa thạch, trang trí chung quanh một bệ Linga – yoni được đặt chính giữa phòng trưng bày dành cho các hiện vật sưu tầm từ Trà Kiệu – Quảng Nam. Cũng như các hoa văn trang trí khác, những hình ảnh này có chức năng tô điểm và làm nổi bật tác phẩm điêu khắc độc đáo của văn hóa Chăm, thể hiện tín ngưỡng phồn thực qua hình ảnh của một bệ Linga – yoni. Song, điều đáng nói chính là nội dung đặc biệt của bốn bức phù điêu này. Đây là những trích đoạn bằng hình ảnh của sử thi Ramayana nổi tiếng của Ấn Độ.
Ramayana là sử thi kể về chiến công lừng lẫy của Rama, hoàng tử con vua Dasaratha nhân đức. Bức phù điêu thứ nhất, phía trái từ công bảo tàng vào, gồm 16 nhân vật tả cảnh hoàng tử Rama bẻ gãy cung thần Rudra ở thành Videha của xứ Mithila. Rama được quyền cưới con gái vua Janaka, công chúa Sita sắc đẹp tuyệt vời. Đó chính là đoạn đầu của sử thi và cũng là thành công đầu của Rama từ khi theo thầy Visvamitra lên đường lập chí. Đoạn này thể hiện sức mạnh của Rama hay chính là hiện thân của thần Brahma vĩ đại.
Mặt phía trong gồm 16 nhân vật tả cảnh sứ giả được vua Janaka phái đến Ayodya mời đức vua Dasaratha, phụ vương của Rama. Sứ giả báo cho vua Dasaratha biết thành công của Rama, dâng lễ vật và mời ông đến Videha làm lễ cưới cho con trai mình. Bức thứ ba, phía phải từ cổng vào, là cảnh lễ cưới ở hoàng gia gồm 18 nhân vật. Đây là lễ cưới của Rama và Sita, và của 3 em trai của Rama cùng với 3 em họ của Sita.
Bức phù điêu cuối cùng, đối diện cổng bảo tàng, là hình ảnh của 11 vũ nữ Apsara dưới sự hướng dẫn của hai nhạc công gandharva. Các tiên nữ đang múa hát ca mừng lễ cưới. Những hình ảnh tuy được tạo trên chất liệu đá nhưng hết sức mềm mại và sống động.
Cả 4 cảnh này đều thuộc về đoạn đầu của sử thi. Dưới con mắt tinh tế và bàn tay tài ba của các nghệ nhân Chăm thế kỷ VII, những tác phẩm điêu khắc chịu ảnh hưởng của phong cách nghệ thuật Amaravati Nam Ấn này được thể hiện công phu và sinh động. Cùng với hàng loạt các tác phẩm điêu khắc khác, chúng ra đời vào thời cực thịnh của Vương quốc Chămpa, thời kỳ Simhapura thế kỷ IV – VIII.
Về khía cạnh văn hóa, những tác phẩm này là một bằng chứng thuyết phục về sự ảnh hưởng sâu sắc của văn hóa Ấn Độ lên đời sống văn hóa tinh thần của người Chăm. Về mặt tôn giáo thì đây là một trong những hình thức biểu hiện sự tôn vinh Bàlamôn giáo trong ý thức hệ của người Chăm. Hình ảnh chàng Rama dũng cảm chính là hiện thân của đấng sáng tạo Brahma, vị thần được đầu thai làm hoàng tử Rama, con trai của vì vua nhân đức Dasaratha. Và, như đã sắp đặt trước, Sita chính là hiện thân của Sarasvati, nữ thần âm nhạc, thông minh và sự hiểu biết, là vị thần đã sáng tạo ra chữ cái Phạn ngữ (Sanskit). Trong sử thi, Sita thực hiện hoàn thiện vao trò của một người vợ đức hạnh, thuỷ chung khi bị tên quỷ mười đầu Ravana bắt về làm vợ. Một Sita như thế xứng đáng được tôn thờ nơi thiết chế xã hội là gia đình mẫu hệ đang được tôn trọng và duy trì.
Qua bốn bức phù điêu ở bảo tàng điêu khắc Chăm – Đà Nẵng, Ramayana không chỉ là một pho kinh của riêng người dân Ấn mà còn là ước mơ diệt trừ tàn bạo, ác quỷ, cầu mong bình yên, hạnh phúc của các dân tộc chịu ảnh hưởng văn hóa và tôn giáo Ấn Độ huyền bí. Ước mơ một Rama anh hùng, bách chiến bách thắng, một Sita đức hạnh, tài sắc, thủy chung chính là ước mơ của người Chăm đương thời và chắc hẳn cũng là ước mơ của mỗi người Việt chúng ta.
Hồ Ngọc Thanh – Tuần du lịch – Số 37(89) 13 -20/9/1999

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *