Ngọt ngào những ca khúc

Nhạc sĩ Trần Hoàn Ngọt ngào những ca khúc.
Sinh ra ở mảnh đất miền Trung sau nghĩa, nặng tình lại được học ở Huế nhiều năm, rồi lên đường tham gia kháng chiến… Phải chăng “chất Huế”, chất lãng mạn của người lính tiềm ẩn, trở thành dòng sữa nuôi tâm hồn để nhạc sĩ Trần Hoàn luôn cho ra đời những ca khúc mang âm hưởng trữ tình, ngọt ngào và sâu lắng…
Tính đến nay ông đã sáng tác một ngàn ca khúc, mỗi bài hát ra đời đánh dấu một cột mốc của lịch sử Việt Nam. Từ những sáng tác đầu tiên khi ngồi trên ghế phổ thông như: Học sinh vui tươi, hồn nước… còn non nớt cho đến một Sơn nữ ca, lời người ra đi, Lời ru trên nương, Giữa mạc Tử khoa nghe câu hò Nghễ Tĩnh, Bến Nhà Rồng, Lời Bác dặn trước lúc đi xa… đã thực sự thể hiện “độ chín” trong cảm xúc, trong nghệ thuật âm nhạc và định hình nên một phong cách rất riêng của Trần Hoàn.
Có lẽ Trần Hoàn là một trong những nhạc sĩ viết về Bác Hồ Kính yêu hay và đầy xúc động nhất. Lời Bác dặn trước lúc đi xa, Bến Nhà Rồng… luôn làm rung động trái tim người nghe bằng những âm hưởng du dương, thiết tha và sâu lắng.
Gặp nhạc sĩ Trần Hoàn trên đấy Huế, chúng tôi lại có dịp được nghe ông tâm sự, nói về những ca khúc của mình với những tình cảm lắng sâu, đằm thắm và thiết tha.
Thưa nhạc sĩ, “Sơn nữ ca” ra đời trong kháng chiến chống thực dân Pháp, là ca khúc thấm đượm chất chữ tình, lãng mạn, luôn chiếm được tình cảm đối với bạn trẻ. Nhạc sĩ có thể cho biết vài nét về cảm hứng sáng tác của ca khúc này?
Có nhiều người hỏi tôi cô Sơn nữ trong ca khúc đó là ai và bây giờ ở đâu. Quả thật, không phải một cô Sơn nữ cụ thể nào cả, mà đó là Sơn nữ chung thôi. Lúc này tôi đang là một chiến sĩ rất là trẻ, đi qua vùng cao Tuyên Hóa, dừng chân và giao lưu với các bạn học sinh ở đây. Tôi hát tặng một lúc 18 bài. Các nữ sinh trung học rất mến chúng tôi. Trước lúc chia tay, tôi sáng tác ca khúc này để tặng và cũng là dặn, lời tâm sự quyết tâm kháng chiến. Một ca khúc khác cũng ra đời trong kháng chiến chống thực dân Pháp mà tôi rất tâm đắc nữa là “Lời người ra đi”. Đây là ca khúc tôi viết tặng vợ tôi tại Nghệ An năm 1951 sau một tuần lễ cưới nhau và tôi phải lên liên khu 3 công tác. Nói là tặng “người” cho “người”, nhưng ở đây chính là lời nhắn nhủ, dặn dò người ở lại hậu phương, dặn chính mình và động viên mọi người quyết tâm và tin tưởng vào cuộc kháng chiến, vào thắng lợi cuối cùng: “Dù xa xôi em nhớ lời, rằng muốn có một ngày về thì chiến đấu đừng sờn lòng, đừng nề gian khổ em ơi…”.
Thưa nhạc sĩ, hầu hết các ca khúc của nhạc sĩ sáng tác trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ và sau năm 1975 thấm đượm chất dân ca miền Trung: ngọt ngào, lắng sâu…. Điều gì tạo nên chất giọng rất riêng ấy?
Đúng thế, hầu hết ca khúc của tôi sáng tác đều trầm buồn, sâu lắng. Có lẽ “chất Huế”, chất dân ca miền Trung thấm sâu trong tôi. Đặc biệt, trong giai đoạn chống Mỹ, tôi trở về quê hương hoạt động ở Bình Trị Thiên. Đó là cơ hội giúp tôi thăng hoa trong quá trình công tác. Có nhiều người nhận xét: Ca khúc Trần Hoàn bây giờ đúng với giọng điệu của quê hương miền Trung… bài hát ấn tượng nhất của tôi lúc này là “Lời ru trên nương”… Tôi và nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm sống với nhau nhiều năm ở chiến trường Thừa Thiên Huế. Năm 1971, Nguyễn Khoa Điềm sáng tác bài thơ “Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ”. Từ thơ rất hay và tôi dã phổ nhạc. Nhạc và lời điều phảng phất âm hưởng miền núi, rất thật và phẩm chất, tình cảm của người mẹ Pacô trong kháng chiến chống Mỹ. Nhiều ý kiến cho rằng đây là một trong những ca khúc mẫu mực và được phối hợp giữa thơ và nhạc.
Sau năm 1975, dù bận rộn công tác nhưng nhạc sĩ vẫn say mê sáng tác. Những ca khúc nào nhạc sĩ tâm đắc nhất?
Trong tôi lúc nào cũng dâng trào những cảm xúc về Bác, về những đồng chí đã từng chiến đấu với tôi. Bài hát mùa xuân nho nhỏ (phổ thơ Thanh Hải) với giọng điệu trong sáng, nhẹ nhàng và thể hiện tình cảm nghĩa sâu của người đã cùng hoạt động gần 10 năm trời. Hình ảnh Bác Hồ mãi mãi khắc sâu trong tim tôi. Tôi viết về Bác trong số đó phải kể đến “Lời Bác dặn trước lúc đi xa”. Bài hát được sáng tác trong lúc tôi đang nằm bệnh viện ở Hà Nội nghe đồng chí Vũ Kỳ kể lại chuyện Bác muốn nghe một câu hò Huế, câu hát dặm quê mình trước lúc nhắm mắt. Tôi day dứt và xúc động vô cùng. Mong muốn của Bác trước lúc đi xa được thể hiện trong ca khúc của tôi như lời nhắn gửi với chúng tôi hãy giữ gìn , đừng bao giờ đánh mất bản sắc văn hóa dân tộc qua những làng điệu dân ca của quê hương, xứ sở.
Bước qua tuổi 73, bận tộn với chức vụ Bộ trưởng Bộ Văn hóa – thông tin, nay là Phó trưởng ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương…. Nhưng cảm hứng sáng tác của Trần Hoàn vẫn dồi dào, sung sức… Chúng ta hãy chờ đợi những ca khúc vẫn mang âm hưởng ngọt ngào, lắng sâu của nhạc sĩ Trần Hoàn.
Trần Văn Toản – Du lịch – Tổng cục du lịch – Bộ VH – TT- DL – Hà Nội – năm 20 (185) 2001

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *